Shloka 5
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
असंशयं निवर्तेत न चेद् वक्ष्यत्यतः परम् । पूर्व परोक्ष॑ं कर्तव्यमेतत् कौन्तेय शाश्वतम्
asaṁśayaṁ nivarteta na ced vakṣyaty ataḥ param | pūrva-parokṣaṁ kartavyam etat kaunteya śāśvatam ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ। ਜੇ ਇਤਨਾ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ—‘ਭਗਵਨ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।’ ਹੇ ਕੁੰਤੀਨੰਦਨ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਕਰਤੱਵ ਹੈ।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must uphold rajadharma by using humility and conciliatory speech—especially toward brahmins—asking forgiveness for prior faults and seeking to restore goodwill; this is presented as a timeless duty.
Bhishma instructs Kaunteya (Yudhishthira) on how a king should respond when dealing with a brahmin who remains silent or displeased: first expect him to relent, but if he does not speak, the king should explicitly request pardon for earlier offences and thereby pacify him.