Shloka 6
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
यत्पुरं दुर्गसम्पन्नं धान्न्यायुधसमन्वितम् । दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम्
yat puraṁ durgasampannaṁ dhānyāyudhasamanvitam | dṛḍhaprākāraparikhaṁ hasty-aśva-ratha-saṅkulam ||
ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਈਆਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਨਗਰ (ਰਾਜਧਾਨੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In the context of Rajadharma, Bhishma highlights that a ruler’s duty to protect depends on practical preparedness: secure fortifications, adequate provisions, and organized military resources. Ethical governance is not merely intention; it requires structures that prevent harm to subjects.
Bhishma is describing the features of an ideal, well-defended capital—forts, supplies, weapons, walls, moats, and war animals/vehicles—within his broader instruction to Yudhishthira in Shanti Parva on how a king should organize and safeguard the realm.