Shloka 21
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
विनयेच्चापि दुर्वृत्तान् प्रहारैरपि पार्थिव: । सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्ष परिपालयेत्
vinayec cāpi durvṛttān prahārair api pārthivaḥ | sāntvenopapradānena śiṣṭāṁś ca paripālayet ||
ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤਰ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਦੰਡ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਧੀਰਜ-ਦਿਲਾਸੇ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must apply differentiated means: restrain the wicked through discipline and punishment when needed, while nurturing the virtuous through respectful conciliation and material support—balancing firmness with benevolence as a principle of rājadharma.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on practical statecraft: how a king should deal with different kinds of subjects—correcting wrongdoers and sustaining the well-conducted.