Shloka 20
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् । वियोजयेद् धनैर््रद्धानधनानथ बन्धनै:
aparādhānurūpaṃ ca daṇḍaṃ pāpeṣu dhārayet | viyojayet dhanair āḍhyān adhanān atha bandhanaiḥ ||
ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ੀ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਜਾਂ ਜ਼ਬਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ ਹਿਰਾਸਤ ਜਾਂ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Punishment (daṇḍa) must be proportionate to the offence (aparādha-anurūpa). The ruler should apply suitable penalties: financial deprivation for the wealthy and custodial restraint for the poor, aiming at fair and effective justice.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should administer justice, specifying practical modes of punishment depending on the offender’s means.