Shloka 27
राजधर्मः—प्रजापालनं दानयज्ञश्च
Royal Duty—Protection of Subjects, Generosity, and Sacrificial Discipline
समन्ततो विनियतो वहत्यस्खलितो हि यः । निर्दोष: कर्मवचनात् सिद्धि: कर्मण एव सा
samantato viniyato vahaty askhalito hi yaḥ | nirdoṣaḥ karmavacanāt siddhiḥ karmaṇa eva sā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਕਰਤੱਬ-ਭਾਰ ਨੂੰ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਢੋਵੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਡਗਮਗਾਏ ਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Self-mastery and steadfast performance of one’s assigned duty leads to blamelessness and success; for rulers especially, scripture validates accomplishment through responsible action rather than abandoning obligations for ascetic retreat.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises the listener that a king should not seek spiritual or moral ‘success’ by withdrawing to the forest; instead, he must govern and fulfill royal responsibilities with disciplined senses and unwavering resolve.