Shloka 1
Purohita-Niyoga and the Brahma–Kṣatra Concord
Aila–Kaśyapa Saṃvāda
/ हि ही बक। हि मा मी - यस्या ग्रियते कन्याया वाचा सत्ये कृते पति: | तामनेन विधानेन निजो विन्देत देवर: ।।
bhīṣma uvāca | rājñā purohitaḥ kāryo bhaved vidvān bahuśrutaḥ | ubhau samīkṣya dharmārthāv aprameyāv anantaram ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਚਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should promptly appoint a learned and well-versed purohita, because discerning and balancing dharma (righteous duty/order) and artha (practical welfare/policy) is subtle and difficult; wise counsel safeguards both.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma begins advising the king on the necessity of a competent royal priest—someone learned and experienced—so that royal decisions align with both ethical duty and effective statecraft.