Shloka 41
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् । सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान् विवर्जयेत्
durgāṇāṃ cābhito rājā mūlacchedaṃ prakārayet | sarveṣāṃ kṣudravṛkṣāṇāṃ caityavṛkṣān vivarjayet ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਿਹੜੇ ਛੋਟੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਲੁਕਣ ਵਾਲੇ ਠਿਕਾਣੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਹੀ ਉਖਾੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਚੈਤ੍ਯ’ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਝਾੜ-ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਰੁੱਖ ਕਟਵਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਓਟ ਨਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must remove potential cover and hidden refuges that could aid enemies, but should still respect religious sanctity by sparing sacred caitya-associated trees—balancing security with dharmic restraint.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in Śānti Parva, he advises practical measures for protecting the kingdom: clearing nearby strongholds and undergrowth that could conceal hostile forces, while exempting trees regarded as sacred.