Shloka 33
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
तदनन्तर वर्षा करनेवाले मेघके समान मनु पापा-चारियोंको शान्त करते और उन्हें अपने वर्णाश्रमोचित कर्मोमें लगाते हुए भूमण्डलपर चारों ओर घूमने लगे ।।
tadanantaraṃ varṣā-karaṇavāle meghake samāna manuḥ pāpācārīṇo śāntaṃ kurvan tān sva-varṇāśramocita-karmasu niyojayan bhūmaṇḍale caturdiśaṃ paryaṭitum ārabdhaḥ || evaṃ ye bhūtim iccheyuḥ pṛthivyāṃ mānavāḥ kvacit | kuryur rājānam evāgre prajānugraha-kāraṇāt ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੂ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ ਲੱਗਾ; ਪਾਪਾਚਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ-ਵਾਧੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity and social well-being depend on establishing righteous kingship: a king is to restrain wrongdoing, restore people to their proper duties, and act for the protection and benefit of the subjects.
Bhishma describes Manu touring the earth like a life-giving cloud, calming sinful people and directing them toward varna- and ashrama-appropriate duties; he then generalizes that those seeking prosperity should first appoint a king to ensure the people’s welfare.