Shloka 23
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
Devanagari script
न चैतन्नैष्ठिकं कर्म त्रयाणां भूरिदक्षिण । चतुर्णा राजशार्दूल प्राहुराश्रमवासिनाम्
Translation
ਹੇ ਬਹੁ-ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਸਿੰਹ! ਇਹ ਭਿਖਿਆ-ਚਰਿਆ ਖ਼ਤਰੀ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਨਿੱਤ ਜਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਚਾਰਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਛਿਕ ਕਰਮ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
Formneuter, nominative, singular
नैष्ठिकम्obligatory/constant (as a fixed duty)
नैष्ठिकम्:
TypeAdjective
Rootनैष्ठिक
Formneuter, nominative, singular
कर्मduty; act
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formneuter, nominative, singular
त्रयाणाम्of three
त्रयाणाम्:
TypeNumeral
Rootत्रि
Formcommon, genitive, plural
भूरि-दक्षिणO one of abundant gifts (liberal giver)
भूरि-दक्षिण:
TypeAdjective
Rootभूरि + दक्षिण
Formmasculine, vocative, singular
चतुर्णाम्of four
चतुर्णाम्:
TypeNumeral
Rootचतुर्
Formcommon, genitive, plural
राज-शार्दूलO tiger among kings
राज-शार्दूल:
TypeNoun
Rootराजन् + शार्दूल
Formmasculine, vocative, singular
प्राहुःthey have said; they declare
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र + अह्
Formperfect (liṭ), 3rd, plural
आश्रम-वासिनाम्of the dwellers in the āśramas (those in the four stages of life)
आश्रम-वासिनाम्:
TypeNoun
Rootआश्रम + वासिन्
Formmasculine, genitive, plural
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes