Shloka 19
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
स्थापयित्वा प्रजापाल पुत्र राज्ये च पाण्डव । अन्यगोत्रं प्रशस्तं वा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभ
sthāpayitvā prajā-pāla putraṁ rājye ca pāṇḍava | anyagotraṁ praśastaṁ vā kṣatriyaṁ kṣatriyarṣabha ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ! ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ‘ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਸੌਂਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਤੇ ਯੋਗ ਕਸ਼ਤਰੀਏ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਪ੍ਰਜਾ-ਹਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਮਾਨਤ ਹੈ; ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Kingship is a dharmic responsibility aimed at protecting subjects; therefore a ruler must ensure orderly succession—first by installing a son, and if none exists, by appointing a worthy kṣatriya from another lineage—so that righteous governance continues.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rāja-dharma. Here he gives a practical rule about transferring power: establish an heir to safeguard the realm, and if there is no son, enthrone a qualified kṣatriya from another gotra.