Shloka 16
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्राणि चानघ । संतानादीनि कर्माणि कृत्वा सोम॑ निषेव्य च
vedān adhītya dharmeṇa rājaśāstrāṇi cānagha | santānādīni karmāṇi kṛtvā somaṁ niṣevya ca ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਰਾਜਨ! ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਚਰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਮਤ ਰਾਜ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s authority must rest on disciplined study and dharma: first master the Vedas and political-royal science, then perform household and sacrificial duties (including Soma rites). Legitimate rule is portrayed as an outgrowth of learning, self-restraint, and prescribed obligation.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira in the broader context) and lays out a sequence for royal life: education in sacred and political knowledge, fulfillment of lineage and ritual responsibilities, and thereby becoming qualified to govern righteously.