Shloka 14
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा । ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले
dharaṇyām atha līnāyām apsu caikārṇave purā | jyotir-bhūte jale cāpi līne jyotiṣi cānile, nṛpaśreṣṭha adya tvaṁ pañcabhūtānām ātyantika-pralayasya vṛttāntaṁ śṛṇu |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਏਕਾਰ্ণਵ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਜਲ ਜ੍ਯੋਤਿ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜ੍ਯੋਤਿ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਜ੍ਯੋਤਿ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ—ਤਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਭੂਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੂਖਮ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੇਵਲ ਅੰਧਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
All manifested forms are impermanent and ultimately resolve back into subtler causes; recognizing this cosmic reabsorption supports detachment and steadiness in dharma by loosening clinging to transient worldly structures.
Vaiśampāyana describes an ancient scene of cosmic dissolution: earth merges into water, water into the fiery/light principle, and that into wind, indicating a stepwise withdrawal of the elements until perceptible reality disappears into darkness.