Shloka 23
Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry
Mahābhārata 12.347
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम् | इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपि:
pitāmahapitā caiva aham evātra kāraṇam | ity etad uktvā vacanaṁ devadevo vṛṣākapiḥ ||
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਵਰਾਹ-ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the supreme deity is the ultimate cause—even beyond Brahmā—yet still upholds dharma by performing and honoring ancestral rites. It models humility within supremacy: cosmic sovereignty does not negate ritual responsibility.
Nārada reports that Viṣṇu (called Vṛṣākapi) declares himself the source of all, then performs piṇḍadāna on Varāha-mountain, worshipping himself in the form of the Pitṛs, and finally vanishes from the spot.