Shloka 41
Nārāyaṇasya Guhya-nāmāni Niruktāni (Etymologies of Nārāyaṇa’s Secret Epithets) / नारायणस्य गुह्यनामानि निरुक्तानि
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्म चाप्यलिप्सया । उभे सत्यानृते बुद्धया बुद्धिं परमनिश्चयात्
tyaja dharmam asaṅkalpād adharmaṃ cāpy alipsayā | ubhe satyānṛte buddhyā buddhiṃ paramaniścayāt ||
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਜ਼ਬਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ‘ਧਰਮ’ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ‘ਅਧਰਮ’ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇ।
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches progressive renunciation: first give up attachment to ‘being righteous’ (dharma) by dropping ego-driven intention, and give up ‘unrighteousness’ by eliminating craving. Then transcend the conceptual pair of truth/untruth, and finally relinquish reliance on the intellect itself through unwavering realization of the Supreme—pointing to liberation beyond moral and cognitive dualities.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Nārada delivers a concise, ascetic-philosophical counsel: ethical discipline begins with purifying motive and desire, but the ultimate aim is to go beyond all constructed opposites and rest in certainty of the highest reality.