Shloka 23
Adhyāya 325: Nārada in Śvetadvīpa—Stotra to the Nirguṇa Mahātman
Devanagari script
हस्त्यश्वरथसंकीर्ण नरनारीसमाकुलम् । पश्यन्नपश्यन्निव तत् समतिक्रामदच्युत:
Translation
ਉਹ ਥਾਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਣਗਿਣਤ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜੋ ਕਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਏ।
Word by Word
हस्त्यश्वरथसंकीर्णम्crowded with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथसंकीर्णम्:
Karta
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + रथ + संकीर्ण
FormNeuter, Nominative, Singular
नरनारीसमाकुलम्thronged with men and women
नरनारीसमाकुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootनर + नारी + समाकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपश्यन्not seeing
अपश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तत्that (place/scene)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
समतिक्रामत्passing beyond, crossing over
समतिक्रामत्:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + अति + क्रम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अच्युतःthe unfallen one (Acyuta)
अच्युतः:
Karta
TypeNoun
Rootअच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes