Shloka 9
Śvetadvīpa-varṇana and Śāstra-pravartana (Śānti Parva 322)
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति । करोति कुर्वत: कर्म च्छायेवानुविधीयते
upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantam anugacchati | karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਰਮ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮ ਵੀ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਾਵੇ, ਕਰਮ ਵੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਫਲ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A person cannot escape the consequences of their actions: karma adheres to the doer as closely as a shadow, accompanying them in every state—standing, moving, or acting—until it bears fruit.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma delivers a moral maxim to Yudhiṣṭhira: he illustrates, through the image of a shadow, how deeds and their results inevitably follow the agent.