Adhyaya 31

Verse 1

नशा (0) आस सऔ आसन एकत्रिशो< ध्याय: सुवर्णष्ठीवीके जन्म, मृत्यु और पुनर्जीवनका वृत्तान्त वैशम्पायन उवाच ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषत । भगवज्छोतुमिच्छामि सुवर्णष्लीविसम्भवम्‌

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਭਗਵਨ! ਮੈਂ ਸੁਵਰਣਸ਼ਠੀਵਿਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 2

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिरने नारदजीसे कहा--'भगवन्‌! मैं सुवर्णष्ठीवीके जन्मका वृत्तान्त सुनना चाहता हूँ ।। एवमुक्तस्तु स मुनिर्धर्मराजेन नारद: । आचचक्षे यथावृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति,धर्मराजके ऐसा कहनेपर नारदमुनिने सुवर्णष्टीवीके जन्मका यथावत्‌ वृत्तान्त कहना आरम्भ किया

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਭਗਵਨ! ਮੈਂ ਸੁਵਰਣਸ਼ਠੀਵਿਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੁਵਰਣਸ਼ਠੀਵਿਨ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 3

नारद उवाच एवमेतन्महाबाहो यथायं केशवोडब्रवीत्‌ । कार्यस्यास्य तु यच्छेष॑ तत्‌ ते वक्ष्यामि पृच्छत:,नारदजी बोले--महाबाहो! भगवान्‌ श्रीकृष्णने इस विषयमें जैसा कहा है, वह सब सत्य है। इस प्रसड़में जो कुछ शेष है, वह तुम्हारे प्रश्नके अनुसार मैं बता रहा हूँ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਬਾਹੋ! ਕੇਸ਼ਵ (ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਲੇ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 4

अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महामुनि: । वस्तुकामावभिगतौ सूंजयं जयतां वरम्‌

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਰਵਤ—ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮੁਨੀ—ਇੱਕ ਮਨੋਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂੰਜਯ ਕੋਲ ਗਏ।

Verse 5

मैं और मेरे भानजे महामुनि पर्वत दोनों विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ राजा सूंजयके यहाँ निवास करनेके लिये गये ।। तत्रावां पूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणा । सर्वकामै: सुविहिती निवसावो<स्य वेश्मनि,वहाँ राजाने हम दोनोंका शास्त्रीय विधिके अनुसार पूजन किया और हमारे लिये सभी मनोवाञ्छित वस्तुओंके प्राप्त होनेकी सुव्यवस्था कर दी। हम दोनों उनके महलमें रहने लगे

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਾਣਜਾ ਮਹਾਮੁਨੀ ਪਰਵਤ, ਜਿੱਤੂ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਸੂੰਜਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 6

व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य च । पर्वतो मामुवाचेदं काले वचनमर्थवत्‌,जब वर्षाके चार महीने बीत गये और हमलोगोंके वहाँसे चलनेका समय आया, तब पर्वतने मुझसे समयोचित एवं सार्थक वचन कहा--

ਜਦੋਂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਦ ਪਰਵਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 7

आवामस्यथ नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौ । उषितौ समये ब्रह्मंंस्तद्‌ विचिन्तय साम्प्रतम्‌,“मामा! हमलोग राजा सूंजयके घरमें बड़े आदर-सत्कारके साथ रहे हैं, अतः ब्रह्मन! इस समय इनका कुछ उपकार करनेकी बात सोचिये'

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਸੋਚ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਉਪਕਾਰ ਕੀ ਕਰੀਏ।

Verse 8

ततो5हमत्रवं राजन्‌ पर्वतं शुभदर्शनम्‌ । सर्वमेतत्‌ त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते,राजन! तब मैंने शुभदर्शी पर्वत मुनिसे कहा--“भगिनीपुत्र! यह सब तुम्हें ही शोभा देता है

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ-ਦਰਸ਼ਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਵਿਭੋ, ਹੇ ਭਾਗਿਨੇਯ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਫਬਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 9

वरेण च्छन्द्यतां राजा लभतां यद्‌ यदिच्छति । आवयोस्तपसा सिरद्!) प्राप्नोतु यदि मन्यसे

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਜੋ-ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਤੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝੇਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।”

Verse 10

“राजाको मनोवाञ्छित वर देकर संतुष्ट करो। वे जो-जो चाहते हैं, वह सब उन्हें मिले। तुम्हारी राय हो तो हम दोनोंकी तपस्यासे उनके मनोरथकी सिद्धि हो” ।। तत आहूय राजानं सूंजयं जयतां वरम्‌ । पर्वतो5नुमतो वाक्यमुवाच कुरुपुज़व,कुरुश्रेष्ठ! तब मेरी अनुमति ले पर्वतने विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ राजा सृंजयको बुलाकर कहा --

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ। ਉਹ ਜੋ-ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਪਰਵਤ ਨੇ ਜਿੱਤੂ ਵੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਕੁਰੂਪੁੰਗਵ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!”

Verse 11

प्रीतो स्वो नृप सत्कारैर्भवदार्जवसम्भृतै: । आवाभ्यामभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय,“नरेश्वर! हम दोनों तुम्हारे द्वारा सरलतापूर्वक किये गये सत्कारसे बहुत प्रसन्न हैं। हम तुम्हें आज्ञा देते हैं कि तुम इच्छानुसार कोई वर सोचकर माँग लो

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤੇਰੇ ਸਾਦੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਵਰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵਰ ਸੋਚ ਕੇ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 12

देवानामविहिंसायां न भवेन्मानुषक्षयम्‌ । तद्‌ गृहाण महाराज पूजाहों नौ मतो भवान्‌,महाराज! कोई ऐसा वर माँग लो, जिससे न तो देवताओंकी हिंसा हो और न मनुष्योंका संहार ही हो सके। तुम हमारी दृष्टिमें आदरके योग्य हो”

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਐਸਾ ਵਰ ਮੰਗੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਸਲਾਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪੂਜਨਯ ਹੋ।”

Verse 13

यृंजय उवाच प्रीती भवन्तौ यदि मे कृतमेतावता मम । एष एव परो लाभो निर्वत्तों मे महाफल:,सृंजयने कहा--ब्रह्मन्‌! यदि आप दोनों प्रसन्न हैं तो मैं इतनेसे ही कृतकृत्य हो गया। यही हमारे लिये महान्‌ फलदायक परम लाभ सिद्ध हो गया

ਯೃੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੀਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਤਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਲਾਭ ਹੈ— ਮਹਾਨ ਫਲਦਾਇਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।

Verse 14

तमेवंवादिनं भूय: पर्वत: प्रत्यभाषत । वृणीष्व राजन्‌ संकल्पं यत्‌ ते हृदि चिरं स्थितम्‌,राजन्‌! ऐसी बात कहनेवाले राजा सूंजयसे पर्वतमुनिने फिर कहा--“राजन्‌! तुम्हारे हृदयमें जो चिरकालसे संकल्प हो, वही माँग लो'

ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਰਵਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 15

संजय उवाच अभीषप्सामि सुतं वीरं वीरवन्तं दृढव्रतम्‌ । आयुष्मन्तं महाभागं देवराजसमद्युतिम्‌,संजय बोले--भगवन्‌! मैं एक ऐसा पुत्र पाना चाहता हूँ, जो वीर, बलवान, दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाला, आयुष्मान, परम सौभाग्यशाली और देवराज इन्द्रके समान तेजस्वी हो

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਭਗਵਨ! ਮੈਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਬਹਾਦੁਰ, ਬਲਵਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਮਹਾਭਾਗ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

पर्वत उवाच भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान्‌ भविष्यति । देवराजाभि भूत्यर्थ संकल्पो होष ते हृदि,पर्वतने कहा--राजन्‌! तुम्हारा यह मनोरथ पूर्ण होगा, परंतु वह पुत्र दीर्घायु नहीं हो सकेगा; क्योंकि देवराज इन्द्रको पराजित करनेके लिये तुम्हारे हृदयमें यह संकल्प उठा है

ਪਰਵਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।”

Verse 17

ख्यात: सुवर्णष्ठीवीति पुत्रस्तव भविष्यति । रक्ष्यश्ष देवराजात्‌ स देवराजसमद्युति:,तुम्हारा वह पुत्र सुवर्णष्ठीवीके नामसे विख्यात तथा देवराज इन्द्रके समान तेजस्वी होगा। तुम्हें देवराजसे सदा उसकी रक्षा करनी चाहिये

ਪਰਵਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸੁਵਰਣਸ਼ਠੀਵੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵਰਾਜ (ਇੰਦਰ) ਤੋਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

Verse 18

तच्छुत्वा सूंजयो वाक्‍्यं पर्वतस्य महात्मन: । प्रसादयामास तदा नैतदेवं भवेदिति,महात्मा पर्वतका यह वचन सुनकर सूंजयने उन्हें प्रसन्न करनेकी चेष्टा करते हुए कहा --'ऐसा न हो। मुने! आपकी तपस्यासे मेरा पुत्र दीर्घजीवी होना चाहिये।” परंतु इन्द्रका ख्याल करके पर्वत मुनि कुछ नहीं बोले

ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਵਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂੰਜਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ—“ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੁਨੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇ।” ਪਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਵਤ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।

Verse 19

आयुष्मान्‌ मे भवेत्‌ पुत्रो भवतस्तपसा मुने । न च त॑ पर्वत: किंचिदुवाचेन्द्रव्यपेक्षया,महात्मा पर्वतका यह वचन सुनकर सूंजयने उन्हें प्रसन्न करनेकी चेष्टा करते हुए कहा --'ऐसा न हो। मुने! आपकी तपस्यासे मेरा पुत्र दीर्घजीवी होना चाहिये।” परंतु इन्द्रका ख्याल करके पर्वत मुनि कुछ नहीं बोले

ਸੂੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੁਨੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ।” ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਵਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।

Verse 20

तमहं नृपतिं दीनमब्रवं पुनरेव च । स्मर्तव्यो5स्मि महाराज दर्शयिष्यामि ते सुतम्‌,तब मैंने दीन हुए उस नरेशसे कहा--“महाराज! संकटके समय मुझे याद करना। मैं तुम्हारे पुत्रको तुमसे मिला दूँगा। पृथ्वीनाथ! चिन्ता न करो। यमराजके वशभमें पड़े हुए तुम्हारे उस प्रिय पुत्रको मैं पुनः: उस रूपमें लाकर तुम्हें दे दूँगा”

ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ—“ਮਹਾਰਾਜ! ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 21

अहं ते दयितं पुत्र प्रेतराजवशं गतम्‌ | पुनर्दास्यामि तद्रूपं मा शुच: पृथिवीपते,तब मैंने दीन हुए उस नरेशसे कहा--“महाराज! संकटके समय मुझे याद करना। मैं तुम्हारे पुत्रको तुमसे मिला दूँगा। पृथ्वीनाथ! चिन्ता न करो। यमराजके वशभमें पड़े हुए तुम्हारे उस प्रिय पुत्रको मैं पुनः: उस रूपमें लाकर तुम्हें दे दूँगा”

“ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ! ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੇਤ-ਰਾਜ (ਯਮ) ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 22

एवमुक्‍्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम्‌ । सृंजयश्व यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम्‌,राजासे ऐसा कहकर हम दोनों अपने अभीष्ट स्थानको चल दिये और राजा सूंजयने अपने इच्छानुसार महलमें प्रवेश किया

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 23

सूृंजयस्याथ राजर्षे: कस्मिंश्वित्‌ कालपर्यये । जज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्निव,तदनन्तर किसी समय राजर्षि सृंजयके एक पुत्र हुआ, जो अपने तेजसे प्रज्वलित-सा हो रहा था। वह महान्‌ बलशाली था

ਪਰਵਤ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ! ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਤੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਦੇ ਘਰ ਮਹਾਂਵੀਰਯ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 24

ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम्‌ | बभूव काजञ्चनष्ठीवी यथार्थ नाम तस्य तत्‌,जैसे सरोवरमें कमल बढ़ता है, उसी प्रकार वह राजकुमार यथासमय बढ़ने लगा। वह मुखसे स्वर्ण उगलनेके कारण सुवर्णष्ठीवी नामसे प्रसिद्ध हुआ। उसका वह नाम सार्थक था

ਉਹ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹੋਂ ਸੋਨਾ ਥੁੱਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਸੁਵਰਨਸ਼ਠੀਵੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਥਾਰਥ ਸੀ।

Verse 25

तदद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तम | बुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं महर्षित:

ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੌਫੇਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।

Verse 26

कुरुश्रेष्ठ उसका वह अत्यन्त अद्भुत वृत्तान्त सारे जगतमें फैल गया। देवराज इन्द्रको भी यह मालूम हो गया कि वह बालक महर्षि पर्वतके वरदानका फल है ।। ततः स्वाभिभवाद्‌ भीतो बृहस्पतिमते स्थित: । कुमारस्यान्तरप्रेक्षी बभूव बलवृत्रहा,तदनन्तर अपनी पराजयसे डरकर बृहस्पतिकी सम्मतिके अनुसार चलते हुए बल और वृत्रासुरका वध करनेवाले इन्द्र उस राजकुमारके वधका अवसर देखने लगे

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਜਯ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਿਆਂ, ਬਲ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੌਕਾ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 27

चोदयामास तद्‌ वस्ं दिव्यास्त्रं मूर्तिमत्‌ स्थितम्‌ व्याप्रो भूत्वा जहीम॑ त्वं राजपुत्रमिति प्रभो,प्रभो! इन्द्रने मूर्तिमानू होकर सामने खड़े हुए अपने दिव्य अस्त्र वज़से कहा--“वज्र! तुम बाघ बनकर इस राजकुमारको मार डालो। जैसा कि इसके विषयमें पर्वतने बताया है, बड़ा होनेपर सूृंजयका यह पुत्र अपने पराक्रमसे मुझे परास्त कर देगा”

ਤਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ— “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜ੍ਰ! ਤੂੰ ਬਾਘ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।”

Verse 28

प्रवृद्ध; किल वीर्येण मामेषो&भिभविष्यति । सृंजयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतो<5ब्रवीत्‌,प्रभो! इन्द्रने मूर्तिमानू होकर सामने खड़े हुए अपने दिव्य अस्त्र वज़से कहा--“वज्र! तुम बाघ बनकर इस राजकुमारको मार डालो। जैसा कि इसके विषयमें पर्वतने बताया है, बड़ा होनेपर सूृंजयका यह पुत्र अपने पराक्रमसे मुझे परास्त कर देगा”

“ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਵਤ ਨੇ ਇੰਦਰ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ—“ਵਜ੍ਰ! ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਸ੍ਰੰਜਯ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 29

एवमुक्तस्तु शक्रेण वज्ञ: परपुरञण्जय: । कुमारमन्तरप्रेक्षी नित्यमेवान्वपद्यत,इन्द्रके ऐसा कहनेपर शत्रुओंकी नगरीपर विजय पानेवाला वज्र मौका देखता हुआ सदा उस राजकुमारके आस-पास ही रहने लगा

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ ਮੌਕਾ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸਦਾ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 30

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमानुशासनपर्वमें नारद और पर्वतका उपाख्यानविषयक तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,सूृंजयो<पि सुतं प्राप्प देवराजसमद्युतिम्‌ । हृष्ट: सान्‍्त:पुरो राजा वननित्यो बभूव ह

ਸ੍ਰੰਜਯ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਰਾਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤੀ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅੰਤਹਪੁਰ ਸਮੇਤ ਵਨਵਾਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਇਆ।

Verse 31

तदनन्तर एक दिन निर्जन वनमें गड़ाजीके तटपर वह बालक धायको साथ लेकर खेलनेके लिये गया और इधर-उधर दौड़ने लगा,इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि स्वर्णष्टीविसम्भवोपाख्याने एकत्रिंशो5ध्याय:

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬਾਲਕ ਧਾਈ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੜਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 32

पञज्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रम: । सहसोत्पतितं व्याप्रमाससाद महाबलम्‌,उस बालककी अवस्था अभी पाँच वर्षकी थी तो भी वह गजराजके समान पराक्रमी था। वह सहसा उछलकर आये हुए एक महाबली बाघके पास जा पहुँचा

ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੀ ਉਮਰ ਹਾਲੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਗਜਰਾਜ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਏ ਇਕ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਬਾਘ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 33

सूंजय भी देवराजके समान पराक्रमी पुत्र पाकर रानी-सहित बड़े प्रसन्न हुए और निरन्तर वनमें ही रहने लगे। ततो भागीरथीतीरे कदाचिन्निर्जने वने । धात्रीद्वितीयो बाल: स क्रीडार्थ पर्यधावत,स बालस्तेन निष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मज: । व्यसु: पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्कुशे उस बाघने वहाँ काँपते हुए राजकुमारको गिराकर पीस डाला। वह प्राणशून्य होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा। यह देखकर धाय चिल्ला उठी

ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਿਰਜਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਧਾਇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਰਾਜ-ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਧਾਇ ਨੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਖ ਮਾਰੀ।

Verse 34

हत्वा तु राजपुत्र स तत्रैवान्तरधीयत । शार्टूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा

ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਬਾਘ) ਲੁਕ ਗਿਆ।

Verse 35

राजकुमारकी हत्या करके देवराज इन्द्रका भेजा हुआ वह वज्ररूपी बाघ मायासे वहीं अदृश्य हो गया ।। धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्या: परमार्तवत्‌ । अभ्यधावत तं देशं स्वयमेव महीपति:,रोती हुई धायका वह आर्तनाद सुनकर राजा सूंजय स्वयं ही उस स्थानपर दौड़े हुए आये

ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਉਹ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਾਘ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੋਂਦੀ ਧਾਇ ਦੀ ਉਹ ਪਰਮ ਆਰਤੀ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸੂੰਜਯ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 36

स ददर्श शयानं तं गतासुं पीतशोणितम्‌ । कुमारं विगतानन्दं निशाकरमिव च्युतम्‌,उन्होंने देखा, राजकुमार प्राणशून्य होकर आकाशसे गिरे हुए चन्द्रमाकी भाँति पड़ा है। उसका सारा रक्त बाघके द्वारा पी लिया गया है और वह आनन्दहीन हो गया है

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ—ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੋਵੇ।

Verse 37

स तमुत्सड़मारोप्य परिपीडितमानस: । पुत्र रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयदातुर:

ਮਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਆਇਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਵੇਖ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 38

खूनसे लथपथ हुए उस बालकको गोदमें लेकर व्यथितचित्त हुए राजा सूंजय व्याकुल होकर विलाप करने लगे ।। ततस्ता मातरस्तस्य रुदत्य: शोककर्शिता: । अभ्यधावन्त तं॑ देशं यत्र राजा स सूंजय:

ਤਦੋਂ ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ-ਵਿਲਾਪਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਸੂੰਜਯ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 39

तदनन्तर शोकसे पड़ित हो उसकी माताएँ रोती हुई उस स्थानकी ओर दौड़ीं, जहाँ राजा सूंजय विलाप करते थे ।। ततः स राजा सस्मार मामेव गतमानस: । तदाहं चिन्तन ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम्‌

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮਨੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਧਿਆਨ-ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 40

| हक! गिरती) ॥ मयैतानि च वाक्यानि श्रावित: शोकलालस: । यानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते

ਪਰਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਤਰਸਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇਹੀ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਹਨ—ਜੋ ਯਦੂਵੀਰ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹੇ ਸਨ।

Verse 41

पृथ्वीनाथ! यदुवीर श्रीकृष्णने जो बातें तुम्हारे सामने कही हैं, उन्हींको मैंने उस शोकाकुल राजाको सुनाया ।। संजीवितश्चापि पुनर्वासवानुमते तदा । भवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यमतो<न्यथा,फिर इन्द्रकी अनुमतिसे उस बालकको जीवित भी कर दिया। उसकी वैसी ही होनहार थी। उसे कोई पलट नहीं सकता था

ਤਦੋਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜੋ ਭਵਿਤਵ੍ਯ ਸੀ, ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 42

तत ऊर्ध्व कुमारस्तु स्वर्णछ्लीवी महायशा: । चित्तं प्रसादयामास पितुर्मातुश्च वीर्यवान्‌,तदनन्तर महायशस्वी और शक्तिशाली कुमार सुवर्णष्टीवीने जीवित होकर पिता और माताके चित्तको प्रसन्न किया

ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੁਮਾਰ ਸੁਵਰਣਸ਼ਠੀਵੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

कारयामास राज्यं च पितरि स्वर्गते नूप । वर्षाणां शतमेक॑ च सहस््रं भीमविक्रम:,नरेश्वरर! उस भयानक पराक्रमी कुमारने पिताके स्वर्ग-वासी हो जानेपर ग्यारह सौ वर्षोतक राज्य किया

ਪਰਵਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮਹਾਵੀਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 44

तत ईजे महायजैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणै: । तर्पयामास देवांश्व पितृश्वैव महाद्युति:,तदनन्तर उस महातेजस्वी राजकुमारने बहुत-सी दक्षिणावाले अनेक महायज्ञोंका अनुष्ठान किया और उनके द्वारा देवताओं तथा पितरोंकी तृप्ति की

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦੱਖਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਨੇਕ ਮਹਾਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 45

उत्पाद्य च बहून्‌ पुत्रान्‌ कुलसंतानकारिण: । कालेन महता राजन्‌ कालधर्ममुपेयिवान्‌,राजन! इसके बाद उसने बहुत-से वंशप्रवर्तक पुत्र उत्पन्न किये और दीर्घकालके पश्चात्‌ वह काल-धर्मको प्राप्त हुआ

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ; ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ।

Verse 46

स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकमेनं निवर्तय । यथा त्वां केशव: प्राह व्यासश्व॒ सुमहातपा:,राजेन्द्र! तुम भी अपने ह्ृदयमें उत्पन्न हुए इस शोकको दूर करो तथा भगवान्‌ श्रीकृष्ण और महातपस्वी व्यासजी जैसा कह रहे हैं, उसके अनुसार अपने बाप-दादोंके राज्यपर आरूढ़ हो इसका भार वहन करो; फिर पुण्यदायक महायज्ञोंका अनुष्ठान करके तुम अभीष्ट लोकमें चले जाओगे

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਇਸ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।

Verse 47

पितृपैतामहं राज्यमास्थाय धुरमुद्गह । इष्ट्वा पुण्यर्महायज्ञैरिष्ट लोकमवाप्स्यसि,राजेन्द्र! तुम भी अपने ह्ृदयमें उत्पन्न हुए इस शोकको दूर करो तथा भगवान्‌ श्रीकृष्ण और महातपस्वी व्यासजी जैसा कह रहे हैं, उसके अनुसार अपने बाप-दादोंके राज्यपर आरूढ़ हो इसका भार वहन करो; फिर पुण्यदायक महायज्ञोंका अनुष्ठान करके तुम अभीष्ट लोकमें चले जाओगे

ਪਿਤਰਾਂ-ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਚੁੱਕ; ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਤੇ ਮਹਾਯੱਗ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।