Shloka 12
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
निर्गुण: प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम् | ततः केवलधर्मासौ भवत्यव्यक्तदर्शनात्
nirguṇaḥ prakṛtiṁ veda guṇayuktām acetanām | tataḥ kevaladharmāsau bhavaty avyaktadarśanāt ||
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕੈਵਲ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਰਬਥਾ ਅਭਿੰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Liberation arises when one transcends the guṇas and correctly discerns Prakṛti as insentient; through insight into the Unmanifest, one abides in kaivalya—freedom rooted in non-identification with material nature.
Vasiṣṭha is instructing on a Sāṅkhya-style path to mokṣa: the seeker shifts from identifying with guṇa-bound nature to realizing the unmanifest ground and thereby attains the liberative state called kaivalya.