Shloka 10
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा शुचि: । दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विशात् परं तत:
indriyāṇīndriyārthebhyo nivartya manasā śuciḥ | daśadvādaśabhir vāpi caturviśāt paraṃ tataḥ ||
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਯੋਗੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਵੇ। ਫਿਰ ‘ਦਸ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਰਾਂ’ ਕਹੇ ਗਏ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ/ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਅਜਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਰ) ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਅਤੀਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Purify the mind and practice sense-withdrawal; then use disciplined inner methods to turn awareness from prakṛti’s twenty-four principles toward the transcendent Puruṣa/Paramātman—i.e., move from sensory engagement to metaphysical realization.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha is teaching a yogic-śāstric method: restrain the senses, refine the mind, and contemplate the self as distinct from prakṛti, directing oneself toward the Supreme.