Shloka 2
Yājñavalkya on the Unity of Sāṃkhya and Yoga and the Marks of Meditative Composure
धाम्ना धामसहस््राणि मरणान्तानि गच्छति । तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च,वह पशु-पक्षी, मनुष्य तथा देवताओंकी योनियोंमें तथा एक स्थानसे सहसौरों स्थानोंमें बारंबार मरकर जाता और जन्म लेता है
dhāmnā dhāma-sahasrāṇi maraṇāntāni gacchati | tiryag-yoni-manuṣyatve deva-loke tathaiva ca ||
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮਨ (ਅਰਜਿਤ ਅਵਸਥਾ-ਬਲ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਹੈ। ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰ ਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
That worldly existence is a cycle of repeated births and deaths across many realms—animal, human, and divine—driven by one’s own accumulated karmic force and disposition; therefore one should seek liberation rather than mere higher rebirth.
Vasiṣṭha is instructing about the nature of saṃsāra: the jīva migrates through countless ‘abodes’ (states of existence), each terminating in death, moving among animal, human, and heavenly worlds in accordance with its own causal momentum.