Shloka 1
Yājñavalkya on the Unity of Sāṃkhya and Yoga and the Marks of Meditative Composure
अपन क्रात बछ। अर: - किसी-किसी टीकाकारने 'सिध्मा' का अर्थ 'खाँसी' और “दमा” भी किया है। परंतु कोष-प्रसिद्ध अर्थ 'सफेद दाग या सेहुँँवा' ही है। चतुर्राधिकत्रिशततमो< ध्याय: प्रकृतिके संसर्गदोषसे जीवका पतन वसिष्ठ उवाच एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् । सर्गकोटि सहस्राणि पतनान्तानि गच्छति
Vasiṣṭha uvāca: evam apratibuddhatvād abuddhajana-sevanāt | sarga-koṭi-sahasrāṇi patanāntāni gacchati ||
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਅਜਾਗਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਵਾਰੀ ਪਤਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੋਇਆ।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
A person’s moral and spiritual trajectory is shaped by discernment and companionship: lack of awakening (apratibuddhatva) and association with the ignorant (abuddhajana-sevā) lead to repeated downfall across innumerable cycles of worldly existence.
Vasiṣṭha addresses a king and explains a causal chain: ignorance leads one to keep company with the unwise, and that company reinforces ignorance, resulting in continual degradation and repeated rebirths described as vast ‘cycles of creation’ ending in fall.