Shloka 19
अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः
The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex
मरणं जन्मनि प्रोक्ते जन्म वै मरणाश्रितम् | अविद्दान् मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् । बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च
maraṇaṃ janmani prokte janma vai maraṇāśritam | avidvān mokṣadharmeṣu baddho bhramati cakravat || buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tv iha paratra ca ||
ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜਨਮ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਖਸ਼-ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
Ignorance of mokṣa-dharma keeps a person bound to saṃsāra, endlessly revolving through birth and death; discernment (buddhi) and the liberating path bring well-being in this life and beyond.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, the sage Parāśara teaches that birth and death are mutually implicated and that only knowledge of mokṣa-oriented dharma frees one from cyclical wandering.