Shloka 27
अध्याय २९७ — श्रेयः, धृति, दान-नियमाः
Welfare, Steadfastness, and Norms of Giving
ऊर्ध्व॑ भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणा: पुण्यवतां नूप । मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम्
ūrdhvaṁ bhittvā pratiṣṭhante prāṇāḥ puṇyavatāṁ nṛpa | madhyato madhya-puṇyānām adho duṣkṛta-karmaṇām rājān ||
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਮੱਧਮ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੱਧ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ (ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ) ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੁਰਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੇਠਲੇ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
A person’s moral and spiritual quality (puṇya vs. duṣkṛta) is reflected at death in the ‘path’ by which prāṇa departs: upward through the brahma-randhra for the highly meritorious, through middle openings for middling merit, and downward for those dominated by sinful action—linking ethical conduct with one’s final transition.
Parāśara instructs a king about the signs and implications of death, describing three modes of prāṇa’s departure corresponding to three grades of karma, thereby teaching the king an ethical-yogic view of how life’s deeds shape the moment of dying.