Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā

चतुर्णामेव वर्णानामागम: पुरुषर्षभ । अतोःन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै संकरजा: स्मृता:

caturṇām eva varṇānām āgamaḥ puruṣarṣabha | ato 'nye tv atiriktā ye te vai saṅkarajāḥ smṛtāḥ ||

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ਵਰਣ-ਸੰਕਰ’ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

चतुर्णाम्of four
चतुर्णाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वर्णानाम्of the varnas/classes
वर्णानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Genitive, Plural
आगमःorigin/coming into being
आगमः:
Karta
TypeNoun
Rootआगम
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषर्षभO bull among men
पुरुषर्षभ:
Sambodhana
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
अतःtherefore/from these
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अतिरिक्ताःadditional/other than (these)
अतिरिक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिरिक्त
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho/which
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
संकरजाःborn of mixture (of varnas)
संकरजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंकरज
FormMasculine, Nominative, Plural
स्मृताःare considered/are called
स्मृताः:
TypeVerb
Rootस्मृ
FormMasculine, Nominative, Plural, Passive (past participle)
पुरुषप्रवरO best among men
पुरुषप्रवर:
Sambodhana
TypeNoun
Rootपुरुषप्रवर
FormMasculine, Vocative, Singular

पराशर उवाच

पराशर (Parāśara)
पुरुषर्षभ (addressed interlocutor)
चतुर्वर्ण (the four varṇas)
वर्णसंकर (saṅkarajāḥ)

Educational Q&A

The verse asserts a traditional framework: the primary social categories are the four varṇas, and groups outside these are described in smṛti-language as arising from intermixture among them (saṅkara). It frames social classification as a matter of received tradition and genealogy.

In the Śānti Parva’s didactic setting, the sage Parāśara is instructing his listener on dharma-related social theory—specifically, how varṇas are said to originate and how ‘mixed’ categories are defined in traditional discourse.