Shloka 6
अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
मुखजा ब्राह्मणास्तात बाहुजा: क्षत्रिया: स्मृता: । ऊरुजा धनिनो राजन् पादजा: परिचारका:
mukhajā brāhmaṇās tāta bāhujāḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ | ūrūjā dhanino rājan pādajāḥ paricārakāḥ ||
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਜੋ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹੇ ਗਏ; ਜੋ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਊਰੂਆਂ (ਜੰਘਾਂ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹ ਧਨਵਾਨ (ਵੈਸ਼੍ਯ); ਅਤੇ ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹ ਪਰਿਚਾਰਕ-ਸੇਵਕ (ਸ਼ੂਦ੍ਰ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse conveys a traditional model of four social functions (varṇas) using the body-metaphor—mouth, arms, thighs, feet—to indicate distinct roles: teaching/ritual, protection/governance, production/wealth, and service. It frames social stability as arising from differentiated duties within dharma.
Parāśara is instructing a king, explaining a received (smṛta) classification of social groups and their associated functions. The tone is didactic, typical of Śānti Parva’s discussions on dharma, governance, and social order.