Shloka 137
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
सूचीरोमा हरिश्मश्रुरूर्ध्वकेशश्वलाचल: । गीतवादित्रतत्त्वज्ञो गीतवादनकप्रिय:
sūcīromā hariśmaśrur ūrdhvakeśaś calācalaḥ | gītavāditratattvajño gītavādanakapriyaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਸੂਈ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੂੰਛ ਕਾਲੀ ਹੈ; ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ—ਦੋਹਾਂ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ-ਵਜਾਉਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a figure marked by unusual ascetic/cosmic traits yet also refined knowledge of the arts: true excellence can include mastery of aesthetic disciplines (song and instruments) alongside a broader, all-encompassing vision of reality (calācala—moving and unmoving).
In Bhīṣma’s discourse in the Śānti Parva, he is describing a particular being/person by distinctive physical signs and capacities—especially his comprehensive nature and his expertise and fondness for music—within a larger didactic context.