Shloka 31
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
ऊष्मणा सह विंशो वा संघात: पाउ्चभौतिक: । महान् संधारयत्येतच्छरीरं वायुना सह
Ūṣmaṇā saha viṁśo vā saṅghātaḥ pañcabhautikaḥ | mahān sandhārayaty etac charīraṁ vāyunā saha ||
ਅਸਿਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ਼ਮਾ (ਜਠਰਾਗਨੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ ਗਿਣੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਂਚਭੌਤਿਕ ਸੰਘਾਤ ਵੀਹ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਮਹਤੱਤਵ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਯੂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਕੇ ਭੇਦਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਮਹਤੱਤਵ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ।
असित उवाच
Educational Q&A
The verse frames the body as a composite of elemental principles and explains that the sustaining intelligence-principle (mahat) upholds the body together with vital wind (vāyu); vāyu is presented as an operative instrument rather than the ultimate controller.
In Śānti Parva’s reflective instruction, Asita is describing a philosophical analysis of the body—counting its constituent principles and clarifying how life-functions (vāyu/prāṇa) relate to deeper metaphysical principles (mahat).