Shloka 10
Adhyāya 270 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on saṃnyāsa; Bhīṣma on calculable time, tamas, and karma
Vṛtra–Uśanā exemplum begins
ततस्त्वल्पेन कालेन तुष्टो जलधरस्तदा । तस्योपकारनियतामिमां वाचमुवाच ह,इससे वह मेघ थोड़े ही समयमें संतुष्ट हो गया और उसने ब्राह्मणके उपकारमें नियमपूर्वक प्रवृत्ति सूचित करनेवाली यह बात कही--
tatastv alpena kālena tuṣṭo jaladharas tadā | tasyopakāra-niyatām imāṁ vācam uvāca ha ||
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲਧਰ ਬੱਦਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṛtajñatā (gratitude): one should consciously and in a disciplined way repay help received, treating benefaction as a moral obligation rather than a casual sentiment.
Bhīṣma narrates that a rain-cloud, quickly pleased, prepares to speak—announcing its intention to act in accordance with gratitude for a Brahmin’s assistance, setting up the cloud’s forthcoming promise or response.