Shloka 38
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
मृत्योर्ये ते व्याधय श्चाश्रुपाता मनुष्याणां रुज्यते यैः शरीरम् | सर्वेषां वै प्राणिनां प्राणनान्ते तस्माच्छोक॑ मा कृथा बुद्धय बुद्धया
mṛtyor ye te vyādhayaś cāśrupātā manuṣyāṇāṁ rujyate yaiḥ śarīram | sarveṣāṁ vai prāṇināṁ prāṇanānte tasmāc chokaṁ mā kṛthā budhya budhyā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਅੰਸੂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਜ਼ੁਕਾਮ-ਤਾਪ ਆਦਿ ਰੋਗ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਨਿਯਤ ਆਯੁ-ਸਾਂਸ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਸਾਫ਼ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ।
पितामह उवाच
Educational Q&A
Grief should be restrained through discernment: death is inevitable and comes to all beings only when their allotted lifespan ends; understanding this reduces attachment-driven sorrow.
Bhīṣma instructs and consoles a grieving king, explaining the universality of death and the origin of bodily afflictions, urging him not to mourn his son but to reflect wisely.