Shloka 32
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
एवं स्वस्थात्मन: साधो: सर्वत्र समदर्शिन: । षण्मासान्नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते
vyāsa uvāca | evaṁ svasthātmanāḥ sādhoḥ sarvatra samadarśinaḥ | ṣaṇmāsān nityayuktasya śabdabrahmātivartate, sattvasaṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨਿੱਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ’—ਕੇਵਲ ਮੰਤ੍ਰ-ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਧਰ—ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਧੀਰ ਸਾਧਕ ਨੀਂਦ (ਜੜਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ) ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਜੋਗਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰ-ਸਵਾਸਥ ਅਤੇ ਸਮਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਕਰਮਫਲ ਦੀ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Steady-minded equanimity and constant yogic discipline, supported by cultivating sattva, enables a practitioner to overcome dullness (symbolized by sleep) and to move beyond merely scriptural/verbal knowledge (śabda-brahman) toward direct realization of the supreme Brahman.
Vyāsa continues an instructional passage in Śānti Parva, describing the marks and method of an accomplished yogin: equal vision in all contexts, sustained practice for a defined period, and inner purification through sattva, culminating in transcendence of purely textual learning and attainment of realization.