Shloka 41
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
Devanagari script
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा । कीर्तितं तत्पुरस्तात् ते तत्सूते चात्ति च प्रजा:
Translation
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸੱਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੇ ਭੇਦ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਵੈੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਾਲ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵੀ। ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।
Word by Word
विहितम्ordained, established
विहितम्:
TypeAdjective
Rootवि-धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
काल-नानात्वम्the diversity/variety of time (time-distinctions)
काल-नानात्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक) (with काल)
FormNeuter, Nominative, Singular
अनादि-निधनम्beginningless and endless (lit. without beginning and end)
अनादि-निधनम्:
TypeAdjective
Rootनिधन (प्रातिपदिक) (with अनादि)
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
कीर्तितम्declared, stated
कीर्तितम्:
TypeAdjective
Rootकीर्त् (धातु) → कीर्तित (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरस्तात्formerly, earlier; in front
पुरस्तात्:
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
तेto you
ते:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes