Shloka 40
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
यर्थर्तष्वृतुलिड्रानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्महरादिषु
yathārtuṣu ṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye dṛśyante tāni tānyeva tathā brahma-harādiṣu
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁੱਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਦੇ ਘੱਟ ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Cosmic functions are cyclic and context-dependent: creation, preservation, and dissolution do not appear uniformly at all times, but manifest in varying degrees—like seasonal signs that arise only in their proper season. This supports a view of coordinated divine governance rather than rigid separation or contradiction among deities.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Vyāsa explains a metaphysical point using a natural analogy: just as different seasons display different observable markers in sequence, so the divine powers associated with Brahmā, Viṣṇu, and Hara become prominent or recessive according to the cosmic order.