Shloka 105
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
स्पृहामोहाभिमानेषु लोक: सक्तो विमुहति । “लोग ईर्ष्या, अभिमान, लोभ, काम, क्रोध, भय, स्पृहा, मोह और अभिमानमें फँसकर अपना विवेक खो बैठे हैं ।।
bhīṣma uvāca |
spṛhā-mohābhimāneṣu lokaḥ sakto vimuhyati |
bhavāṁs tu bhāva-tattva-jño vidvān jñāna-tapo'nvitaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਸਪ੍ਰਿਹਾ), ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਲੋਕ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ; ਬੰਧਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲੇਸ਼ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਨਿਰਣੇ ਸੰਯਮਿਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to craving, delusion, and ego makes people lose discernment; wisdom arises from knowledge, austerity, and mastery over the mind, which enables one to see reality (and Time’s movement) clearly.
In the Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma contrasts the confused condition of ordinary people with the elevated insight of his listener, praising him as a knower of truth and fit to understand subtle principles.