Shloka 104
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
ईरष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च
īrṣyābhimānalobheṣu kāmakrodhabhayeṣu ca
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਈਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਭੈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਵੈਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹਾ ਕੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights key inner vices—jealousy, pride, greed, desire, anger, and fear—as major disruptors of discernment; ethical life (dharma) requires recognizing and restraining these impulses before they drive harmful speech and action.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues a didactic sequence on right conduct and mental discipline, listing emotional states that commonly cause a person to deviate from dharma.