Shloka 10
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
अथ ते लक्ष्यते बुद्धि: समा बालजनैरिह । आत्मानं मन्यमान: सन् श्रेय: किमिह मन्यसे
atha te lakṣyate buddhiḥ samā bālajanair iha | ātmānaṃ manyamānaḥ san śreyaḥ kim iha manyase ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਬਾਲਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਨਹੀਂ; ਸਮ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ—ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੇ ਝੂਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੂੰ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Equanimity—freedom from rāga (attachment) and dveṣa (aversion)—is presented as a visible sign of Self-abidance. Bhishma frames a dharmic inquiry: among worldly options, which discipline or means most effectively leads to ātmājñāna (knowledge of the Self) and śreyas (the highest good).
In the Shanti Parva’s instruction-dialogue, Bhishma addresses a spiritually mature interlocutor whose calm, impartial intellect is evident. Recognizing this as rooted in Self-awareness, Bhishma asks them to state what they consider the सर्वोत्तम practical means for attaining Self-knowledge and ultimate welfare.