Shloka 19
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
ब्रह्म तत् परमं ज्ञानममृतं ज्योतिरक्षरम् । ये विदुर्भावितात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम्
brahma tat paramaṁ jñānam amṛtaṁ jyotir akṣaram | ye vidur bhāvitātmānas te yānti paramāṁ gatim ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਅਮਰ, ਅਖੰਡ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ; ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਕਰਣ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸਾਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Brahman is described as the imperishable, self-luminous, deathless reality that is identical with supreme spiritual knowledge; those who purify and discipline the inner self and realize Brahman attain the highest end (paramā gati), i.e., liberation.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma continues teaching Yudhishthira about the highest dharma: moving from external duties toward inner purification and realization of Brahman as the ultimate goal.