Shloka 18
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
Devanagari script
धृतिमानात्मवान् बुद्धि निगृह्लीयादसंशयम् । मनो बुद्धया निगृह्लीयाद् विषयान्मनसा55त्मन:
Translation
ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਏ।
Word by Word
धृतिमान्steadfast, possessing fortitude
धृतिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootधृति + मतुप् (धृतिमत्)
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मवान्self-possessed, self-controlled
आत्मवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootआत्मन् + मतुप् (आत्मवत्)
FormMasculine, Nominative, Singular
बुद्धिमान्intelligent, endowed with understanding
बुद्धिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धि + मतुप् (बुद्धिमत्)
FormMasculine, Nominative, Singular
निगृह्णीयात्should restrain, should control
निगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootनि + √ग्रह्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
असंशयम्undoubtedly, without doubt
असंशयम्:
TypeIndeclinable
Rootअ + संशय (असंशय)
मनःmind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Accusative, Singular
बुद्ध्याby/with the intellect
बुद्ध्या:
Karana
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Instrumental, Singular
निगृह्णीयात्should restrain, should control
निगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootनि + √ग्रह्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
विषयान्sense-objects
विषयान्:
Karma
TypeNoun
Rootविषय
FormMasculine, Accusative, Plural
मनसाby/with the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
आत्मनःof the self
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes