Shloka 16
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
निः:संदिग्धमनीहो वै मुक्त: सर्वपरिग्रहै: । विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रिय:
niḥsaṃdigdhamanīho vai muktaḥ sarvaparigrahaiḥ | viviktacārī laghvāśī tapasvī niyatendriyaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਦੌੜ-ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ (ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਆਸਕਤੀ) ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਕਾਂਤਵਾਸੀ, ਅਲਪਾਹਾਰੀ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਚਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation and realization of Brahman come through inner discipline: freedom from doubt, renunciation of grasping (parigraha), seclusion from distractions, moderation in food, austerity, and restraint of the senses—culminating in a steady, controlled mind.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma is advising Yudhishthira about the qualities of a true renunciant/aspirant whose disciplined life and unwavering mind lead to certain attainment of the Supreme.