Shloka 10

Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)

Devanagari script

स्पर्शरूपरसाद्येषु सड़ं गच्छन्ति बालिशा: । नावगच्छन्त्यविज्ञानादात्मानं पार्थिवं गुणम्‌

Transliteration

sparśarūparasādyeṣu ṣaḍaṁ gacchanti bāliśāḥ | nāvagacchanty avijñānād ātmānaṁ pārthivaṁ guṇam ||

Translation

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ ਆਦਿ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਭਾਵ (ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ) ਪਾਰਥਿਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Word by Word

• स्पर्श: in touches
• स्पर्श: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: स्पर्श
• Form: Masculine, Locative, Plural

• रूप: in forms
• रूप: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रूप
• Form: Neuter, Locative, Plural

• रस: in tastes
• रस: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रस
• Form: Masculine, Locative, Plural

• आद्येषु: and the rest (etc.)
• आद्येषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: आदि
• Form: Masculine, Locative, Plural

• सततम्: constantly
• Type: Indeclinable
• Root: सततम्

• गच्छन्ति: go / resort (to)
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: Present, Third, Plural, Parasmaipada

• बालिशाः: the foolish (people)
• बालिशाः: Karta
• Type: Noun
• Root: बालिश
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• अवगच्छन्ति: understand / realize
• Type: Verb
• Root: अव + गम्
• Form: Present, Third, Plural, Parasmaipada

• अविज्ञानात्: from ignorance; due to lack of knowledge
• अविज्ञानात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: अविज्ञान
• Form: Neuter, Ablative, Singular

• आत्मानम्: the self
• आत्मानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पार्थिवम्: earthly; made of earth
• Type: Adjective
• Root: पार्थिव
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• गुणम्: quality; property; constituent
• गुणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गुण
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma