Shloka 17
Keśava-tattva-kathana
On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets
प्राणापानौ तथोदानं समान व्यानमेव च । एवं तौ मनसि स्थाप्य दधतु: प्राणयोर्मन:
prāṇāpānau tathodānaṃ samānaṃ vyānam eva ca | evaṃ tau manasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayor manaḥ ||
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੋ ਸ਼ਵਾਸਾਂ—ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ—ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches yogic interiorization: gathering the five vital currents and then linking the mind to regulated prāṇa and apāna, so attention becomes steady and fit for higher concentration and liberation-oriented practice.
Bhīṣma describes a disciplined meditative procedure performed by two practitioners: they mentally establish the five vāyus (vital functions) and then unite the mind with prāṇa and apāna as a preparatory step for focused contemplation.