Shloka 43

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

Devanagari script

यन्निमित्तं भवेच्छोकस्तापो वा दुःखमेव च । आयासो वा यतो मूलमेकाज्रमपि तत्‌ त्यजेत्‌,जिसके कारण शोक, ताप अथवा दुःख हो, या जिसके कारण अधिक श्रम उठाना पड़े, वह दुःखका मूल कारण अपने शरीरका एक अड़ भी हो तो उसे त्याग देना चाहिये

Transliteration

yan-nimittaṁ bhavec chokaḥ tāpo vā duḥkham eva ca | āyāso vā yato mūlam ekāgram api tat tyajet ||

Translation

ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਕ, ਤਾਪ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਭਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਫੜੀ ਹੋਈ ਇਕੋ ਆਸਕਤੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Word by Word

यत्that which

निमित्तम्cause, occasion

भवेत्might be / would arise

शोकःgrief

तापःdistress, torment

वाor

दुःखम्suffering

एवindeed, just

चand

आयासःexertion, strain

वाor

यतःfrom which, because of which

मूलम्root, source

एकone, single

अङ्गम्limb, part (of the body)

अपिeven, also

तत्that

त्यजेत्should abandon, should give up

Speaker

ब्राह्मण उवाच

Characters & Entities

ब

ब्राह्मण (a Brahmin speaker)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes