Shloka 37
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् | याजनाध्यापनाद यौनान्न तु यानासनाशनात्
saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran | yājanādhyāpanād yaunān na tu yānāsanāśanāt ||
ਪਤਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਵਾਰੀ, ਇੱਕੋ ਆਸਨ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਭੋਜਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਤਨ ਸਾਲ ਭਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ—ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes degrees of moral/ritual contamination: some forms of association with a ‘fallen’ person lead to degradation over time (general companionship, priestly service, teaching), while intimate boundary-crossing acts—marital/sexual alliance and sharing conveyance, seat, or food—are treated as causing immediate fall.
In the Shanti Parva’s dharma-instruction, Bhishma is laying down norms of conduct and social boundaries, explaining to the listener how different interactions with a patita are evaluated and what consequences they are said to bring.