Shloka 13
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
Devanagari script
अमार्सर्य बुधा: प्राहुर्दाने धर्मे च संयम: । अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत्
Translation
ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ—ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ “ਮਤਸਰ ਦਾ ਅਭਾਵ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮਤਸਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Word by Word
अमार्सर्यम्non-envy, freedom from jealousy
अमार्सर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootअ-मार्सर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
बुधाःthe wise (people)
बुधाः:
Karta
TypeNoun
Rootबुध
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राहुःsaid, have declared
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र-आह् (√अह्/√आह्)
FormPerfect, Third, Plural
दानेin giving, in charity
दाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Locative, Singular
धर्मेin dharma, in righteous conduct
धर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
संयमःself-restraint, control
संयमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंयम
FormMasculine, Nominative, Singular
अवस्थितेनby being steady/established
अवस्थितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअव-स्था (√स्था) → अवस्थित (क्त)
FormNeuter, Instrumental, Singular
नित्यम्always, constantly
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सत्येनby truth, through truthfulness
सत्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
अमत्सरीfree from envy
अमत्सरी:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-मत्सरिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भवेत्may become, should be
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू
FormOptative, Third, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes