Shloka 12
नृशंस-लक्षणनिर्णयः | Determining the Marks of Cruel Conduct
Nṛśaṃsa
न हि बुद्धया सम किंचिद् विद्यते पुरुषे नृप । तथा बलेन राजेन्द्र न समो5स्तीह कक्षन
na hi buddhyā samaṁ kiñcid vidyate puruṣe nṛpa | tathā balena rājendra na samo 'stīha kaścana ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਬਲ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਕੇਵਲ ਬਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਵਿਵੇਕ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਬਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Intelligence (buddhi) is the highest human asset, and strength (bala) becomes truly effective and admirable only when governed by discernment; mere power without wisdom is not the standard of excellence.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma continues his counsel on righteous rule and personal conduct, emphasizing that a ruler’s real superiority comes from wise judgment and the disciplined use of power.