Shloka 56
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् । अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम् | दन्ताश्न परिमृज्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते
na śuṣkavairaṁ kurvīta bāhubhyāṁ na nadīṁ taret | anarthakam anāyuṣyaṁ goviṣāṇasya bhakṣaṇam | dantāśnaḥ parimṛjyante rasaś cāpi na labhyate |
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬੇਫਲ (ਸੁੱਕਾ) ਵੈਰ ਨਾ ਪਾਲੋ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਜਤਨ ਨਿਰਥਕ ਤੇ ਆਯੁ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਗਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗ ਚੱਬੇ; ਦੰਦ ਘਿਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਸੁਆਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਨਾ ਪੋਸ਼ਣ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not engage in ‘dry’ or purposeless enmity, and do not undertake self-harming efforts that cannot yield real benefit. Futile hostility and reckless exertion only wear one down, like chewing a cow’s horn—pain without nourishment.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and wise conduct after the war. Here he uses vivid analogies to discourage pointless grudges and unproductive, damaging actions.