Shloka 24
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
नात्मच्छिद्रं रिपुर्विद्याद् विद्याच्छिद्रं परस्य तु । गूहेत् कूर्म इवाड्रानि रक्षेद् विवरमात्मन:
nātmachchidraṃ ripur vidyād vidyāc chidraṃ parasya tu | gūhet kūrma ivāṅgāni rakṣed vivaram ātmanaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਚੌਕਸ ਰਹੇ ਕਿ ਵੈਰੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ (ਛਿਦ੍ਰ) ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਵੈਰੀ ਦੇ ਛਿਦ੍ਰ ਜਾਣ ਲਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕੱਛੂਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਾਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In rāja-dharma, prudent governance requires guarding one’s own vulnerabilities from hostile knowledge while discerning the opponent’s weak points; discretion and self-protection are ethical duties of rulership when they prevent harm to the realm.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on the duties and strategies of kingship. Here he gives a practical maxim of political vigilance, illustrated by the tortoise withdrawing its limbs.