Shloka 1
Kośa-saṃjanana and Subtle Dharma
Treasury Formation and Fine-Grained Ethics
#द5>2/5-> (9) शीला - यथा--ुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्य भवति शासनम् || अर्थात् घमंडमें आकर कर्तव्य और अकर्तव्यका विचार न करते हुए कुमार्गपर चलनेवाले गुरुको भी दण्ड देना आवश्यक है। त्रयस्त्रिशर्दाधिकशततमोब& ध्याय: राजाके लिये कोशसंग्रहकी आवश्यकता
bhīṣma uvāca | svarāṣṭrāt pararāṣṭrāc ca kośaṃ saṃjanayen nṛpaḥ | kośād dhi dharmaḥ kaunteya rājyamūlaṃ ca vardhate ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਰਤੱਬ-ਅਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਪਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ (ਦੰਡ) ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਕੋਸ਼ (ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ) ਭਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a stable treasury (kośa) is essential for sustaining dharma and strengthening the kingdom; ethical governance requires material resources to enforce order, protect subjects, and uphold lawful duties.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma advises Yudhishthira on practical governance: the king must secure revenues—both from his own realm and through victory over enemies—so that the state’s foundations and righteous administration can endure.