Shloka 11
Kāpavya-carita (कापव्यचरित) — Reforming Dasyus through Regulated Rāja-Dharma
बहवो ग्रामवास्तव्या रोषाद् ब्रूयु: परस्परम् । न तेषां वचनाद् राजा सत्कुर्याद् घातयीत वा
bahavo grāmavāstavya roṣād brūyuḥ parasparam | na teṣāṁ vacanād rājā satkuryād ghātayīta vā ||
ਜੇ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡਵਾਸੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕ-ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨਾ ਬਣਾਏ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must not base punishment or honor solely on angry, partisan reports. Justice requires restraint and verification; public quarrels and mutual accusations are unreliable grounds for royal action.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises the king (Yudhiṣṭhira contextually) that when villagers come in anger accusing and praising each other, the king should neither punish nor reward merely on their testimony.