Shloka 8
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
श्रेष्ठे बुद्धिस्त्रिवर्गस्यथ यदयं प्राप्तुयान्नर: । कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुन:
śreṣṭhe buddhis trivargasya yathā yad ayaṃ prāptuyān naraḥ | karmaṇā buddhipūrveṇa bhavaty artho na vā punaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਤ੍ਰਿਵਰਗ (ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ) ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਅਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀਪੂਰਵਕ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਆਸਕਤੀ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵੱਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even intelligent, well-planned action does not guarantee material gain; therefore one should pursue dharma, artha, and kāma without attachment and without fruit-craving, so that the overall outcome tends toward true welfare.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma is advising Yudhishthira on right conduct and the aims of life, emphasizing disciplined action guided by discernment and the need for non-attachment to outcomes.