Shloka 7
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
संनिकृष्टां क्वरेदेतान्ू न चैतान् मनसा त्यजेत् । विमुक्तस्तपसा सर्वान् धर्मादीन् कामनैष्ठिकान्
bhīṣma uvāca |
saṁnikṛṣṭān kuryād etān na caitān manasā tyajet |
vimuktas tapasā sarvān dharmādīn kāma-naiṣṭhikān ||
ਧਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ‘ਸੰਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ’—ਅਰਥਾਤ ਅਸਲ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਬਣਨ, ਓਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰੇ; ਦੇਹ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਤਿਆਗ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤਪ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਸਕਤੀ ਅਤੇ ਫਲ-ਸਵਾਮਿਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਮ ਆਦਿ (ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not reject dharma, artha, and kāma outright; instead, use them only insofar as they serve true welfare, while remaining inwardly detached through tapas—giving up possessiveness and attachment to outcomes.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on right conduct after the war, explaining how a householder or ruler may engage worldly aims without being bound by them.